1. วันศุกร์ที่ 30 กันยายน 2564 ที่ผ่านมา เกิดข่าวใหญ่ในแวดวงพระสงฆ์ เมื่อกรรมการมหาเถรสมาคมซึ่งมี สมเด็จพระสังฆราชเป็นประธาน ประชุมผ่านแอพพลิเคชัน ‘ซูม’ ให้ความเห็นชอบ ปลด 3 เจ้าคณะจังหวัด ได้แก่ พระเทพสารเมธี (บัวศรี ชุตินฺธโร) เจ้าอาวาสวัดประชานิยม เจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์, พระธรรมรัตนาภรณ์ (สมศักดิ์ โชตินฺธโร) เจ้าอาวาสวัดเขียนเขต เจ้าคณะจังหวัดปทุมธานี และพระราชปริยัติสุนทร (อมรภิรักษ์ ปสนฺโน) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดโสธรวรารามวรวิหาร เจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นฝ่ายมหานิกายสอง และธรรมยุติกนิกายอีกหนึ่ง พร้อมกับตั้งเจ้าคณะจังหวัดใหม่ทดแทน โดยที่ไม่ได้บอกสาเหตุในการปลด รวมถึงไม่มีเอกสาร - คำชี้แจงใด ที่ระบุถึง‘ความผิด’ ของ 3 เจ้าคณะจังหวัดชั้นผู้ใหญ่

.

2. กล่าวสำหรับพระภิกษุทั้ง 3 รูปนั้น พระเทพสารเมธี เป็นเจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์มานานกว่า 40 ปี เติบโตในสาย ‘พระป่า’ ธรรมยุติกนิกาย พระธรรมรัตนาภรณ์ เป็นเจ้าคณะจังหวัดปทุมธานีมานาน 16 ปี ส่วนพระราชปริยัติสุนทร เป็นเจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรามานาน 4 ปี ทำให้ทั้งหมดล้วนมีลูกศิษย์ลูกหาจำนวนมาก และเกิดแรงกระเพื่อมทันทีที่มีคำสั่งปลดแบบไม่มีที่มาที่ไป โดยเฉพาะที่จังหวัดกาฬสินธุ์และจังหวัดปทุมธานี มีการ ‘ล่ารายชื่อ’ ประชาชนกว่า 1 แสนรายชื่อ เพื่อยื่นประท้วงต่อมหาเถรสมาคมทันที และหากไม่สัมฤทธิ์ผลก็จะถวายฎีกาไปยังสำนักพระราชวัง ทั้งยังมีเอกสารโจมตีพระรูปใหม่ที่จะมารับตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดกันทั่วไปหมด

.

โดยบทบาทของ ‘เจ้าคณะจังหวัด’ ในการปกครองสงฆ์นั้น ได้แก่ การปกครองคณะสงฆ์ในจังหวัดนั้นๆ ให้เป็นไปตามพระวินัย กฎหมาย กฎมหาเถรสมาคม ซึ่งก็หมายรวมถึงการดูแล ‘วัด’ ในจังหวัด ไปจนถึงการแต่งตั้งโยกย้าย ‘เจ้าอาวาส’ วัดในจังหวัด ไปจนถึงเจ้าคณะอำเภอแล เจ้าคณะตำบลด้วย 

.

3. ที่มาที่ไปของเรื่องนี้เป็นอย่างไร? ต้องย้อนกลับไปดู พ.ร.บ.คณะสงฆ์ (ฉบับที่ 4) 2561 เขียนระบุชัดไว้ว่า

.

“เพื่อให้การอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนาตลอดจนการดูแล การปกครองคณะสงฆ์เป็นไปเพื่อส่งเสริมการเผยแพร่หลักพระพุทธศาสนาให้เกิดการพัฒนาจิตใต และปัญญา และมีการรักษาพระธรรมวินัยของคณะสงฆ์ให้เป็นไปอย่างถูกต้อง ดีงาม โดยเคร่งครัด เป็นที่เลื่อมใสศรัทธาแก่พุทธศาสนิกชนทั่วไป พระมหากษัตริย์จึงทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจในการแต่งตั้ง สถาปนา และถอดถอนสมณศักดิ์ของพระภิกษุในคณะสงฆ์ และแต่งตั้งกรรมการมหาเถรสมาคม”

.

เป็น ‘ต้นทาง’ ของอำนาจที่เปลี่ยนไป จากเดิมที่มีการบริหารตามลำดับชั้น เริ่มตั้งแต่เจ้าอาวาส ขึ้นไปเป็นเจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะภาค และเจ้าคณะใหญ่หนภาค โดยมีมหาเถรสมาคมเป็นองค์กรสูงสุดในการปกครอง มีกรรมการมหาเถรสมาคม ได้แก่ สมเด็จพระราชาคณะทุกรูป และพระราชาคณะอื่นอีกไม่เกิน 12 รูปเป็นกรรมการ และมีสมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานโดยตำแหน่ง ไปสู่การเป็น ‘พระราชอำนาจ’ ในการแต่งตั้ง สถาปนาสมณศักดิ์พระภิกษุทุกระดับ

.

ด้วยเหตุนี้ การประชุมกรรมการมหาเถรสมาคม วาระดังกล่าว ซึ่งเป็น ‘วาระจร’ เสนอโดย สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (สมเด็จฯ ชิน) เลขานุการสมเด็จพระสังฆราช วัดราชบพิธฯ สมเด็จฯ ชินจึงได้แจังกับกรรมการมหาเถรสมาคมว่า มติดังกล่าวเป็น ‘พระราชดำริ’ ซึ่งถือเป็นพระราชอำนาจตามกฎหมายดังกล่าว

4. กระนั้นเอง หากเรื่องเป็นไปโดย ‘พระราชดำริ’ ก็คงไม่มีการโต้เถียง จนถึงวันนี้ ผ่านไป 5 วัน ศิษยานุศิษย์ยังคงเชื่อว่าเรื่องดังกล่าวเกิดขึ้นจาก ‘การเมือง’ ในคณะสงฆ์ ไม่ใช่พระราชวินิจฉัยโดยตรง เพราะระดับ ‘เจ้าคณะจังหวัด’ นั้น ต้องผ่านหลายทาง นับตั้งแต่ เจ้าคณะใหญ่ธรรมยุติกนิกาย คือ สมเด็จพระวันรัต วัดบวรนิเวศวิหาร และสมเด็จพระมหารัชมงคลมุนี (สมเด็จฯ ธงชัย) เจ้าอาวาสวัดไตรมิตรฯ ต้องเสนอไปยังสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ เลขานุการสมเด็จพระสังฆราช ก่อนที่จะเสนอเข้าสู่ที่ประชุมมหาเถรสมาคม จุดนี้ บรรดาลูกศิษย์จึงมองว่าอาจมีการ ‘ยัดไส้’ รายชื่อก่อนจะไปถึงขั้นตอนดังกล่าว และนำมาสู่การเคลื่อนไหวยื่นหนังสือให้กับมหาเถรสมาคมในวันนี้ (4 ตุลาคม 2564)

.

5. ว่ากันถึงที่จังหวัดกาฬสินธุ์ พื้นที่ที่น่าจะเคลื่อนไหวแรงสุด เพราะนอกจาก ‘หลวงพ่อบุญศรี’ จะเป็นเจ้าคณะมายาวนาน 4 ทศวรรษ ยังเป็น ‘พระป่า’ สายหลวงปู่เทสก์ เทสรังสี วัดหินหมากเป้ง จังหวัดหนองคาย และสืบทอดมาตั้งแต่สมัยหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต พระเกจิอาจารย์ทางวิปัสสนาชื่อดัง พระอาจารย์ใหญ่แห่งวงศ์พระกรรมฐานวัดป่า รวมถึงหลวงพ่อบุญศรียังเป็นศูนย์รวมจิตใจของสงฆ์สาย ‘ธรรมยุติ’ ทั่วกาฬสินธุ์ สกลนคร ไปจนถึงหนองคายอีกด้วย 

.

ยิ่งไปกว่านั้น การแต่งตั้ง พระครูสุทธิญาณโสภณ หรือพระอาจารย์เล็ก เจ้าคณะอำเภอสังคม จังหวัดหนองคาย ก็สร้างเสียงฮือฮาในวงการสงฆ์ เพราะปกติไม่เคยมีการย้ายข้ามจังหวัด เหมือนกับการย้าย ‘ผู้ว่าราชการจังหวัด’ เพราะในส่วนของจังหวัดกาฬสินธุ์ก็มีพระระดับอาวุโส ระดับรองเจ้าคณะจังหวัด รอต่อคิวอยู่อีกหลายรูป ด้วยเหตุนี้ เสียงคัดค้านจึงดังมากกว่าจังหวัดอื่นๆ

.

6. ข้ามมาที่จังหวัดปทุมธานี จังหวัดนี้เดิมเป็นที่รู้กันว่าเป็นที่ตั้งของวัดพระธรรมกาย ซึ่งถูกคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) จัดการอย่างเด็ดขาดไปเมื่อหลายปีก่อน แม้จะไม่สามารถหาตัว พระเทพญาณมหามุนี (หลวงพ่อธัมมชโย) ได้ แต่พระธรรมรัตนาภรณ์ก็ยังคงอยู่ในตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดมาตั้งแต่วันนั้น ขณะเดียวกัน พระธรรมรัตนาภรณ์ก็ไม่เคยมีข่าวอื้อฉาว รวมถึงสนองนโยบายสมเด็จพระสังฆราชในโครงการ ‘วัด ประชา รัฐ สร้างสุข’ เป็นอย่างดี

.

เช่นเดียวกับ พระราชปริยัติสุนทร แม้จะเป็นเจ้าคณะจังหวัด และเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัด ‘เกรดเอ’ อย่างวัดโสธรวรารามวรวิหาร ก็ได้รับการแต่งตั้งให้ขึ้นเป็นเจ้าคณะจังหวัดในสมัยของสมเด็จพระสังฆราชพระองค์นี้เมื่อ 5 ปีก่อน ทว่า การเมืองในวัดโสรธวรารามยังคงดำรงอยู่อย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่ พระธรรมมังคลาจารย์ (ประยงค์ ปิยวณฺโณ) เจ้าอาวาสวัดโสธรวราราม มรณภาพด้วยโรคชราเมื่อวันที่ 23 มกราคม 2564 ที่ผ่านมา และยังไม่มีผู้รักษาการเจ้าอาวาส รวมถึงยังไม่มีการแต่งตั้งเจ้าอาวาสแทน ทำให้ดูเหมือนว่าการปลดเจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทราเป็นเรื่อง ‘การเมือง’ เข้มข้นกว่าที่อื่น 

.

7. นอกจากพระชั้นผู้ใหญ่แล้ว เรื่องนี้ยังถูกผูกโยงไปยังมือที่สามที่แวดล้อมด้วย นิยม เวชกามา ส.ส.สกลนคร พรรคเพื่อไทย ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนว่า เป็นเรื่องของ ‘ฆราวาส’ บางคน ที่จุ้นจ้านกิจการของสงฆ์ เอื้อพวกพ้องตัวเอง โดยได้ประสานสำนักพระราชวังในการเตรียมถวายฎีกาแล้ว และหลังจากสภาเปิดจะอภิปรายให้หมดว่าใครเป็นตัวการทำให้เรื่องดังกล่าวเกิดขึ้น

.

แน่นอนว่าเรื่องนี้ส่งผลกระทบครั้งสำคัญต่อการปกครองคณะสงฆ์ ที่แต่เดิมค่อนข้าง ‘ราบเรียบ’ มาโดยตลอด แม้จะมีข่าวเรื่อง ‘เงินทอนวัด’ หรือมีข่าวเรื่องการซื้อขายตำแหน่งอยู่บ้าง แต่ทุกครั้งก็จะมีรายละเอียด มีหลักฐาน มีข่าวการสืบสวนสอบสวนเป็นขั้นตอน แต่ครั้งนี้ต่างจากครั้งอื่นๆ เพราะเป็นในลักษณะ ‘ฟ้าผ่า’ ไม่มีสาเหตุระบุล่วงหน้าและไม่มีคำอธิบายตามหลัง

.

เป็นความขัดแย้งแรกนับตั้งแต่การแก้ไข พ.ร.บ.สงฆ์ 2561 แต่ไม่ใช่ครั้งสุดท้ายอย่างแน่นอน จะมีเรื่องลักษณะนี้เกิดขึ้นต่อไป เพราะในแวดวง ‘คณะสงฆ์’ นั้น ต่างก็ไม่มีใครยอมใคร ไม่แพ้แวดวงอื่นๆ 

.

ภาพ: วัดประชานิยม, วัดเขียนเขต, วัดโสธรวรารามฯ